Meer bewegen vraagt om grote stappen

Kinderopvang van goede kwaliteit draagt bij aan de ontwikkeling van kinderen. We denken daarbij vaak meteen aan de sociaal-emotionele vaardigheden of de taalontwikkeling en hebben ook wel een idee wat we zouden moeten doen om de ontwikkeling op deze domeinen te stimuleren. Minder bekend is misschien de rol die de kinderopvang kan spelen in het bevorderen van bewegen en het stimuleren van de ontwikkeling van motorische vaardigheden. Daar gaat deze blog over.

Teruglopende motorische vaardigheden

Er zijn toenemende zorgen over het beweeggedrag en de motorische vaardigheden van kinderen. Kinderen zijn steeds minder gaan bewegen, omdat ze meer stilzitten (wat vaak gepaard gaat met toenemend schermgebruik). Dit is terug te zien in een achteruitgang van de motoriek, zoals het kunnen gooien en vangen van een bal en het kunnen balanceren [1]. In een recente studie zijn ruim 1500 kinderen gevolgd van 4- tot 8-jarige leeftijd waarbij 13% van de kinderen een ongunstig verloop van de motorische ontwikkeling liet zien [2]. De uitkomsten laten een complex plaatje zien. Ook kinderen die bij de start normale of zelfs goede motorische vaardigheden lieten zien, ontwikkelden zich niet altijd volgens die lijn verder. Sommige kinderen stagneerden of lieten zelfs een achteruitgang zien. Dit laat zien dat continue aandacht voor bewegen essentieel is.

Aandacht voor bewegen in de kinderopvang

Er is toenemende erkenning voor het belang van bewegen, zowel landelijk als op gemeentelijk niveau, en er zijn verschillende (beleids)initiatieven met bewegen als speerpunt. Zo is er in opdracht van de Gemeente Utrecht recent onderzoek gedaan naar de aandacht voor gezonde voeding en beweging in beleid en praktijk van de kinderopvang [3]. We hebben 47 pedagogisch beleidsplannen geanalyseerd en daaruit bleek relatief weinig aandacht voor bewegen en de motorische ontwikkeling. In vrijwel alle plannen komt terug dat kinderen dagelijks buiten spelen, maar er werd niet uitgeweid over de rol die buitenspelen heeft in een gezonde beweegontwikkeling en hoe buitenspelen een bijdrage levert aan de brede motoriekontwikkeling.

Er werd ook geen relatie gelegd met het beweegadvies 0-4 jarigen van de Gezondheidsraad. Volgens dit advies zouden kinderen vanaf 1 jaar 180 minuten per dag moeten bewegen en zou stilzitten beperkt moeten worden tot 60 minuten per keer. Op basis van de resultaten van de vragenlijst die pedagogisch professionals hebben ingevuld, lijken kinderen in de kinderopvang nog niet in de buurt te komen. Gedurende de dag zijn er veel momenten waarbij kinderen (stil)zitten, zoals tijdens eet- en drinkmomenten en bepaalde groepsactiviteiten, zoals knutselen, voorlezen of de kring en sommige van deze activiteiten duurden een uur tot anderhalf uur.

Rol van pedagogisch professionals in bewegen

Het is gangbaar om 10 verschillende beweegvormen te onderscheiden:

zwaaien en slingeren
gooien, vangen en mikken
klimmen en klauteren
springen en landen
stoeien en vechten; trappen
schieten en mikken
gaan en lopen
balanceren en vallen
bewegen op en maken van muziek
rollen, duikelen en draaien

Uit de Utrechtse vragenlijstgegevens blijkt dat het beweegaanbod in de kinderopvang wat eenzijdig is. Het is namelijk vooral gericht op de gangbare beweegvormen, zoals rennen of springen, terwijl andere beweegvormen minder vaak voorkomen. Uit gesprekken en interviews met betrokkenen uit de Utrechtse praktijk kwam naar voren dat er enige handelingsverlegenheid is onder professionals. Ze hebben niet altijd voldoende kennis over bewegen en de motorische ontwikkeling waardoor ze ook geen toegespitst aanbod kunnen ontwikkelen en implementeren. Een deel van de pedagogisch professionals had aanvullende scholing gevolgd over bewegen of de motorische ontwikkeling van kinderen, bijvoorbeeld in het kader van een VVE-programma of een specifiek beweegprogramma. Wanneer er aanvullende scholing was gevolgd, was er ook een uitgebreider aanbod van spel en activiteiten rondom beweging.

Meer werk maken van bewegen in 5 stappen

Ontwikkel een visie op bewegen die past binnen de bredere pedagogische visie van de organisatie. Het programma Gezonde Kinderopvang is een nuttig startpunt voor hoe je dat kunt aanpakken.
Vertaal de visie naar de handelingspraktijk en bekijk met het team hoe bewegen vaker en meer gevarieerd aan bod kan komen. Er zijn bijvoorbeeld allerlei methodieken, interventies en programma’s rondom bewegen die werkzaam lijken te zijn, zie hier voor een overzicht. Zorg vooral dat bewegen een vast, terugkerend onderdeel van de dag wordt en laat kinderen zoveel mogelijk zelf(standig) bewegen.
Vergroot de expertise van professionals over de motorische ontwikkeling en bewegen, bijvoorbeeld via nascholing. Het Kenniscentrum voor Sport en Bewegen biedt bijvoorbeeld een gratis mini-learning
Bespreek regelmatig met elkaar hoe het gaat met bewegen in de groep en stel bij waar dit nodig is. Wissel ervaringen, tips en suggesties uit om van elkaar te kunnen leren.
Betrek ouders bij het proces. Vertel ze hoe jullie aandacht besteden aan bewegen en wissel ervaringen uit over wat hun kind allemaal al zelf(standig) kan. Soms kan een kind al meer dan een ouder zich bewust van is of andersom waar een professional misschien geen weet van heeft.

Literatuur

[1] Hoofwijk, M., et al. (2020). Brede motorische ontwikkeling van kinderen: Nut en noodzaak. Sportgericht, 74(6).

[2] Koolwijk, P. et al., (2024). Changes in Motor Competence of 4–8-Year-Old Children: A Longitudinal Study. International Journal of Environmental Research and Public Health, 21, 190.

[3] Slot, P. L. (2025). Gezonde voeding en beweging in de kinderopvang. Eerste verkenning in 2024/2025. Universiteit Utrecht

Interessante websites:

https://www.gezondekinderopvang.nl

https://www.kenniscentrumsportenbewegen.nl

https://www.allesoversport.nl (bijvoorbeeld hier)

https://www.kennisbanksportenbewegen.nl

https://www.mulierinstituut.nl

Eerdere blogs rondom bewegen:

https://earlyyearsblog.nl/2025/11/21/meer-en-beter-bewegen-op-de-kinderopvang-en-bso/

https://earlyyearsblog.nl/2024/11/29/voldoende-en-gevarieerd-bewegen-zo-stimuleer-je-de-motorische-vaardigheden-van-kinderen/

https://earlyyearsblog.nl/2023/10/27/de-basis-voor-een-leven-lang-sporten-en-bewegen/

https://earlyyearsblog.nl/2023/09/01/1832/